Kars Kağızman İlçesi

Keçivan Kalesi, Kağızman ilçesinin kuzeybatısında yer alan Aladağ'ın hemen eteğindedir. Eski sancak merkezi bir kaledir. Kaynaklar ve halk arasında Keçivan, Geçivan, Geçvan adları ile anılmakta olup, kalenin bulunduğu yerleşim yeri 1960 sonrası Tunçkaya köyü olarak isim almıştır.

Pijen, Seffak, Efrasyab cenkleri hikayesinde adı geçerek anlatılan bu kalenin halk arasında 'Efrasyab'ın yaylaklarından olduğu' rivayet olunmuştur. M.Ö. 650-120, M.S. 16 yıllarında Aras boylarına yerleşen Saka Türklerinin padişahının adı İran destanlarında 'Turan Padişahı Efrasyab 'olarak gösterilirken Türklerce 'Alp-Er Tonga' olarak tanınmaktadır.

618 milat yıllarında Kars bölgesinde adı bilinen tek şehir 311'de Oğuzlardan Kamsarakam beylerinin malikanesi olacak olan bu Artageyra'dır (Keçivan). Bununla beraber adı geçen Arta-Kers Kalesi de (Kers Köyü) Kağızman'dadır. Her iki yer adının başındaki Artak, Artag, Arda sözlerinin Asyanik'lerden kalma veya Sakalara ait adların kökleriyle ilişkili olduğu sanılmaktadır

Kars’ın yedi ilçesinden biri olan Kağızman, Doğu Anadolu’nun sert iklimine rağmen Aras Nehri’nin açtığı vadi sayesinde sahip olduğu mikroklima (ılıman) iklimiyle bölgenin "yeşil bahçesi" olarak bilinir. Kağızman denilince akla sadece tarih değil, aynı zamanda bereketli topraklar ve köklü bir ozanlık geleneği gelir.

---

Doğal Yapı ve "Doğu’nun Çukurovası"​

Kağızman, etrafı yüksek dağlarla çevrili, deniz seviyesinden yaklaşık 1300 metre yükseklikte bir çukur alanda kurulmuştur. Bu konumu sayesinde Kars merkeze göre çok daha ılıman bir iklime sahiptir.

• Tarım: Kars’ta meyve ve sebze yetişen nadir yerlerdendir. Özellikle kayısısı, elması ve dutu meşhurdur.
• Aras Nehri: İlçenin hayat damarıdır. Aras Vadisi boyunca uzanan yeşillikler, Kağızman’a kartpostallık bir manzara sunar.

Meşhur Ürünleri​

• Kağızman Uzun Elması: Şekli normal elmadan farklı olarak silindirik ve uzundur. Tadı hafif ekşimsi, sulu ve çok dayanıklıdır. Türk Patent Enstitüsü tarafından tescillenmiştir.
• Kağızman Kayısısı: Malatya kayısısından farklı olarak daha iri ve sofralık tüketime çok uygundur.
• Karakovan Balı: Kağızman’ın yüksek rakımlı yaylalarındaki endemik çiçeklerden üretilen ballar oldukça kalitelidir.

Kültürel Miras ve Ozanlık Geleneği​

Kağızman, Türk halk edebiyatına yön veren büyük ozanlar yetiştirmiştir.

• Kağızmanlı Hıfzı: "Sefil Baykuş" gibi unutulmaz eserlerin sahibi, Kağızman’ın en önemli kültürel değerlerinden biridir.
• Ayrıca bölgede aşık atışmaları ve sözlü kültür hâlâ canlılığını korumaktadır. Meşhur "Kağızman'a Ismarladım Nar Gele" türküsü, ilçenin adını tüm Türkiye’ye duyurmuştur.

Gezilecek Tarihi Yerler​

• Çengilli Kilisesi (Çanglı): Orta Çağ Ermeni mimarisinin önemli örneklerinden biridir. Görkemli kubbesiyle dikkat çeker.
• Keçivan Kalesi: İpek Yolu üzerinde bulunan ve savunma amaçlı inşa edilmiş tarihi bir kaledir.
• Kaya Resimleri (Camuşlu Köyü): Paleolitik döneme kadar uzanan, av sahnelerinin betimlendiği kaya çizimleri tarih meraklıları için büyüleyicidir.

Ulaşım ve Konum​

Kağızman; Kars, Iğdır ve Ağrı üçgeninin tam ortasında stratejik bir noktadadır. Kars il merkezine yaklaşık 75 km mesafededir. Kışın Kars-Kağızman yolu (Paslı geçidi) kar yağışı nedeniyle zaman zaman zorlu olsa da Aras Vadisi yolu büyüleyici manzaralar sunar.