İstanbul - Haliç Tersanesi

Haliç Tersanesi, İstanbul’da Haliç kıyısında (Kasımpaşa tarafında) bulunan ve dünyanın en eski aktif tersanelerinden biri olan tarihi bir gemi yapım ve bakım merkezidir.



Kaynak: İstanbul Büyükşehir Belediyesi

İBB Fen İşleri Dairesi Başkanlığı:

Haliç Tersanesi’nde hayata geçireceğimiz Deniz Yapıları Projesi ile bölgenin kıyı altyapısını güçlendiriyoruz.

2 iskele ve 4 rıhtımdan oluşan projeyle Haliç’in tarihi tersane alanını daha güvenli ve işlevsel hale getiriyoruz.

İstanbul'daki Haliç Tersanesi (eski adıyla Tersâne-i Âmire), 1455 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından kurulmuş olup dünyanın yaşayan ve üretim faaliyetine devam eden en eski tersanesi olma unvanına sahiptir. Kasımpaşa’dan Hasköy’e kadar uzanan devasa bir sanayi kompleksinin günümüze ulaşan en kritik parçasıdır.

Kuruluş ve Yükseliş (15. - 16. Yüzyıl)​

• Fatih Sultan Mehmet Dönemi: İstanbul'un fethinden iki yıl sonra, 1455'te Osmanlı donanmasının kalbi olarak kuruldu.
• Yavuz Sultan Selim Dönemi: Tersane genişletilerek kapasitesi 200 "göz"e (gemi inşa bölmesi) çıkarıldı ve imparatorluğun ana deniz üssü haline geldi.
• İnebahtı Sonrası Mucize: 1571'de Osmanlı donanmasının İnebahtı'da yok olmasının ardından, sadece 5 ay gibi kısa bir sürede 150'den fazla kadırga burada inşa edilerek donanma yeniden ayağa kaldırıldı.

Modernleşme ve Teknik İlkler (18. - 19. Yüzyıl)​

Haliç Tersanesi sadece bir inşa alanı değil, aynı zamanda bir bilim ve eğitim merkeziydi:

• İTÜ'nün Temelleri: Bugün İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) olarak bilinen kurumun kökü olan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun, 1773 yılında bu tersanenin içinde kuruldu.
• Taş Havuzlar: Gemi bakımı için inşa edilen devasa taş havuzlar (1, 2 ve 3 No'lu havuzlar), dönemin en ileri mühendislik örnekleriydi. İlk havuzun yapımına 1797'de III. Selim döneminde başlandı.
• İlk Buharlı Gemi: 1827 yılında Türk denizcilik tarihinin ilk buharlı gemisi ve ilk yüzer havuzu yine bu kompleksin bir parçası olan Taşkızak'ta inşa edildi.

Tersane-i Âmire'nin Bölümleri​

Tarihsel olarak kompleks üç ana tersaneden oluşuyordu:

1. Haliç Tersanesi: Bugün Şehir Hatları vapurlarının bakımının yapıldığı ve "İstanbul Sanat Müzesi"ne ev sahipliği yapan bölüm.
2. Camialtı Tersanesi: Daha çok yük gemileri ve büyük inşa faaliyetleri için kullanıldı.
3. Taşkızak Tersanesi: Askeri gemi inşasında uzmanlaşmıştı.

Günümüzdeki Durumu (2026)​

Bugün Haliç Tersanesi, hem endüstriyel üretimini sürdürüyor hem de kültürel bir dönüşüm yaşıyor:

• Yaşayan Müze: 2024 yılında kapsamlı bir restorasyon sonrası İstanbul Sanat Müzesi olarak kapılarını açtı. Tersane içinde sergi salonları, kütüphane ve sanat atölyeleri bulunuyor.
• Şehir Hatları: Haliç Tersanesi hâlâ İstanbul’un simgesi olan vapur ve motorların bakım-onarım ve üretim merkezi (Haliç Tersanesi 569 yaşında) olarak aktif görevine devam ediyor.