Bunu Bilmiyordum?

Timur, 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra Bursa'yı bizzat ve ağır bir şekilde yağmalamıştır.

Ankara Savaşı ve Bursa'ya Yöneliş​

1402 yılında Yıldırım Bayezid'i Ankara Çubuk Ovası'nda mağlup eden Timur, Osmanlı'nın başkenti ve hazinesinin merkezi olan Bursa'ya yönelmiştir. Timur bizzat Kütahya üzerinden ilerlerken, torunu Muhammed Sultan'ı öncü birliklerle Bursa'ya göndermiştir.

Şehrin Yağmalanması​

Timur'un ordusu Bursa'ya girdiğinde şehirde büyük bir panik yaşanmıştır:

• Hazine ve Arşiv: Osmanlı devlet hazinesi, değerli mücevherler ve o döneme ait pek çok kayıt Timur'un eline geçmiştir.
• Şehrin Tahribatı: Timur'un askerleri şehri sistematik bir şekilde yağmalamış, birçok mahalleyi ve yapıyı ateşe vermiştir. Tarihi kaynaklar, Bursa'nın o güne kadar gördüğü en büyük yıkımı yaşadığını yazar.
• Kutsal Emanetler: Bursa'daki camilerde ve türbelerde bulunan değerli eşyalar Semerkant'a götürülmek üzere toplanmıştır.

Esir Alınanlar​

Yıldırım Bayezid'in eşleri ve çocuklarının bir kısmı da Bursa'da Timur'un eline geçmiştir. Timur, Bayezid'in oğlu Süleyman Çelebi'nin kaçmasına engel olamamış olsa da, saray halkından birçok kişiyi esir almıştır.

Sembolik Bir Olay: Kapıların Götürülmesi​

Timur'un Bursa yağmasındaki en dikkat çekici ve sembolik olaylardan biri; Bursa Kalesi'nin veya önemli bazı yapıların gümüş işlemeli kapılarını söktürüp, zafer nişanesi olarak başkenti Semerkant'a götürmesidir.

---

Sonuç ve Etki​

Timur'un Bursa'yı yağmalaması, Osmanlı için sadece maddi bir kayıp değil, büyük bir prestij kaybı olmuştur. Şehir bu olaydan sonra uzun süre kendine gelememiş ve Osmanlı Hanedanı arasında 11 yıl sürecek olan taht kavgaları (Fetret Devri) başlamıştır.

İlginç Bir Not: Timur, Bursa'da bulunduğu sırada Yıldırım Bayezid'in inşa ettirdiği Ulu Cami'yi ahır olarak kullanmış ve caminin içine saman doldurtmuştur. Bu durum, dönemin Osmanlı halkı ve tarihçileri tarafından büyük bir hakaret ve yıkım olarak kaydedilmiştir.

Genişletmek için tıkla ...

Güzel bir konu bilgi ediniriz.

İşte Wowtürkiyem sitesi hakkında

Ne Zaman ve Neden Açıldı?​

wowturkiyem, orijinal sitenin (wowTURKEY) yaklaşık 2021-2022 yılları arasında erişim sorunları yaşaması, yönetimsel boşluklara düşmesi ve teknik altyapısının eskimesi üzerine bir reaksiyon sitesi olarak açıldı.

O dönemde ana sitenin kapanacağı veya işlevini yitireceği korkusuyla, forumdaki kemik kitlenin (eskilerin tabiriyle "kadim üyelerin") bir kısmı, bu yeni platformu kurarak arşivi ve forum kültürünü devam ettirmek istediler.

Kimler Tarafından Kuruldu?​

Bu site, orijinal sitenin yönetim tarzından, kısıtlamalarından veya yaşadığı teknik aksaklıklardan rahatsız olan eski WowTurkey üyeleri ve moderatörleri tarafından kuruldu.

• Temel fark: Daha modern bir forum yazılımı kullanmaları ve orijinal sitenin bazen "aşırı sert" bulunan kurallarını biraz daha esneterek, daha özgür bir tartışma ortamı yaratmayı amaçlamalarıdır.

Nerede ve Amacı Ne?​

Fiziksel olarak yine Türkiye merkezli bir oluşumdur. Amacı ise şudur:

• Orijinal sitenin (wowTURKEY) binlerce sayfalık bilgi birikiminin kaybolmamasını sağlamak.
• Türkiye'nin şehirleşme, ulaşım ve inşaat projelerini güncel tutmak.
• Özellikle "Havacılık", "Demiryolları" ve "Şehir Projeleri" gibi uzmanlık gerektiren konulardaki üyeleri bir arada tutmak.

Türkiyede ABD Üssü varmıdır sorusu​

​

ABD Üssü" mü, "Türk Üssü" mü?​

Türkiye topraklarında hukuki olarak ABD'ye ait bağımsız bir askeri üs bulunmamaktadır.

• Mülkiyet: İncirlik dahil Türkiye'deki tüm askeri tesislerin mülkiyeti ve işletme hakkı Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne ve Türk Silahlı Kuvvetleri'ne (TSK) aittir.
• Statü: Bunlar "Türk askeri üssü"dür. Ancak yapılan ikili savunma iş birliği anlaşmaları çerçevesinde, Türk makamlarının izni ve denetimiyle ABD askeri unsurlarının belirli tesisleri kullanmasına izin verilmektedir.

"NATO Üssü" mü?​

Bu kısım en çok karıştırılan yerdir.

• NATO Şemsiyesi: Türkiye bir NATO üyesidir. İncirlik Hava Üssü gibi bazı kritik yerler, NATO'nun ortak savunma stratejisi ve "toplu savunma" konsepti kapsamında NATO unsurlarınca (ABD dahil) kullanılabilir.
• İncirlik Bir "NATO Üssü" mü? Resmi makamların (örneğin geçmiş dönem Milli Savunma Bakanlarının) ifadelerine göre, İncirlik teknik olarak bir "NATO üssü" değildir. İncirlik, Türk Hava Kuvvetleri'ne ait bir üstür; ancak NATO görevleri için ABD ve diğer müttefiklerin kullanımına açılmıştır. Yani "NATO üssü" ifadesi, üssün statüsünden ziyade, oradaki faaliyetlerin NATO çerçevesinde yürütüldüğünü ifade etmek için kullanılan genel bir terimdir.

Neden "ABD Üssü" deniyor?​

Çünkü bu tesislerde Türk askerinin yanı sıra binlerce ABD askeri personeli görev yapmakta, ABD'ye ait uçaklar, radar sistemleri veya teknik ekipmanlar bulunmaktadır. Pratikte bir Amerikan askeri personelinin veya komutanının yönettiği operasyonlar olduğu için halk dilinde "ABD üssü" ifadesi yerleşmiştir.

Kürecik ve İzmir Hakkında​

• Kürecik (Malatya): Buradaki radar sistemi, NATO'nun füze savunma sisteminin bir parçasıdır. Yine Türk kontrolündedir ancak işletilmesinde NATO ve ABD'nin kritik rolü ve personeli bulunmaktadır.
• İzmir (LANDCOM): İzmir'deki NATO Kara Kuvvetleri Komutanlığı (LANDCOM) ise doğrudan bir NATO komuta merkezidir. Burada çok uluslu (ABD, İngiltere, Fransa vb.) askeri personel görev yapar.

Kasr-ı Şirin Antlaşması, 17 Mayıs 1639 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Safevi Devleti (İran) arasında imzalanmıştır.Bu antlaşma son savaşın antlaşması olarak Tarihte bize anlatıldı
ama gerçekte bir savaş daha yaşanmış.


Osmanlı Devleti ile İran (Kaçar Hanedanlığı) arasında bir savaş yaşandı. Tarihte bu savaşa 1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı denir.
İşte bu savaşın nedenleri, gelişimi ve ilginç sonuçları:

Savaş Neden Çıktı?​

• Sınır İhlalleri: Doğu Anadolu'daki bazı aşiretlerin (özellikle Haydaran ve Sipki aşiretleri) iki ülke arasında sürekli yer değiştirmesi ve sınır ihlalleri yapması gerginliği artırdı.
• Rusya'nın Kışkırtması: O dönemde Rusya, Osmanlı'yı zayıflatmak için İran Şahı'nı kışkırtıyordu.
• Siyasi Sığınmacılar: İran'daki iç karışıklıklardan kaçan bazı şehzadelerin ve aşiret reislerinin Osmanlı'ya sığınması Tahran yönetimini kızdırdı.

Savaşın Gelişimi​

İran ordusu (Farslılar), o dönemde modernize edilmiş birliklere sahipti ve iki koldan saldırıya geçti:

• Kuzey Cephesi: İran Veliahdı Abbas Mirza komutasındaki ordu, Doğu Anadolu'ya girdi. Doğubayazıt ve Erzurum üzerine yürüdüler. Eleşkirt ve Bitlis civarında ciddi çatışmalar yaşandı.
• Güney Cephesi: Diğer bir kol ise Bağdat ve Kerkük üzerine yürüdü.

Savaşın Beklenmedik Sonu: "Kolera Salgını"​

Savaş askeri bir zaferle değil, tıbbi bir felaketle sona erdi. İran ordusu Doğu Anadolu içlerinde ilerlerken ordu arasında çok şiddetli bir kolera salgını başladı. Salgın nedeniyle İran ordusu çok ağır kayıplar verince geri çekilmek zorunda kaldı.

Erzurum Antlaşması (1823)​

Savaşın sonunda 28 Temmuz 1823 tarihinde Erzurum Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın en önemli özelliği şudur:

• Sınırlar Değişmedi: İki taraf da savaştan önceki sınırlarına döndü.
• Bu savaş, Osmanlı ile İran arasındaki son büyük çaplı silahlı çatışmalardan biridir.

Türkiye'de akaryakıt istasyonlarında 98 oktan benzin satışı neden yaygın degil

Türkiye'de geçmiş yıllarda 98 (ve bir dönem 97) oktan benzin satışı yapılmaktaydı, ancak şu an standart olarak istasyonların büyük çoğunluğunda sadece 95 oktan (Kurşunsuz Benzin) bulunmaktadır.

Neden Bulunmuyor?​

1. Düşük Talep ve Standartlaşma: Araçların büyük çoğunluğu 95 oktan benzinle çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Yüksek oktanlı benzine (98 gibi) ihtiyaç duyan çok özel, yüksek performanslı veya modifiye edilmiş araçların sayısı oldukça azdır. İstasyonlar için bu düşük talebi karşılamak ticari olarak verimli olmamaktadır.
2. Lojistik ve Üretim: Farklı oktan seviyelerini depolamak ve taşımak ayrı lojistik operasyonlar gerektirir. Pazarın standart ihtiyacının 95 oktan olması, sektörün bu yönde tekelleşmesine neden olmuştur.
3. Teknik Durum: Modern motor teknolojileri (sensörler ve gelişmiş ateşleme sistemleri sayesinde) 95 oktanla en verimli çalışacak şekilde optimize edilmiştir. Dolayısıyla sıradan bir binek araç için 98 oktan kullanmak, genellikle ekstra bir performans artışı veya fayda sağlamaz.

Özetle: Eğer çok yüksek performanslı veya özel modifiyeli bir aracın varsa ve mutlaka yüksek oktanlı yakıta ihtiyaç duyuyorsan, bu durum Türkiye'de ciddi bir tedarik sorunu yaratabilir. Piyasadaki istasyonların (Petrol Ofisi, Shell, Opet vb.) güncel fiyat listelerine baktığında da sadece 95 oktan kurşunsuz benzin seçeneklerini göreceksin.

J-600T Yıldırım, Türkiye’nin balistik füze teknolojisine geçişinde "teknoloji transferi" odaklı ilk büyük dönüm noktasıdır.

Çin ile İş Birliği Ne Zaman ve Nasıl Başladı?​

• Dönem: Proje, 1990'ların sonu ve 2000'lerin başında planlanmıştır. Anlaşma, 1990'lı yılların sonunda Çinli "CPMIEC" (China Precision Machinery Import and Export Corporation) firması ile yapılmıştır.
• Neden Çin? O dönemde Batı dünyası (özellikle MTCR - Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi kapsamında), Türkiye'nin balistik füze geliştirme kapasitesine "set" çekiyordu. Çin, o dönemde bu teknolojiyi transfer etmeye en istekli ve kapasiteli ülkeydi.
• Teknoloji Transferi: Bu iş birliği sadece hazır füze almakla kalmadı; füzenin üretim süreçlerinin, yakıt teknolojisinin ve seyrüsefer (yön bulma) sistemlerinin Türkiye'de (ROKETSAN bünyesinde) yerlileştirilmesini içeriyordu.

Balistik mi? Evet.​

Evet, J-600T tam anlamıyla bir Kısa Menzilli Balistik Füzedir (SRBM).

• Uçuş Karakteristiği: Bir roket motoru tarafından ateşlenir, atmosferin dışına veya üst katmanlarına çıkar ve yerçekimi ile hedefine "düşerek" (balistik yörünge) ulaşır.
• Kontrol: Uçuşunun son aşamasında hedefini bulmak için kendi üzerindeki kontrol kanatçıklarını kullanır.

Etki Gücü ve Teknik Özellikleri​

• Menzil: Y-I versiyonu 150 km, Y-II versiyonu ise 300 km civarındadır.
• Tahrip Gücü: Yaklaşık 480 kg ağırlığında bir harp başlığı (konvansiyonel patlayıcı) taşıyabilir. Bu, orta büyüklükteki bir binayı veya stratejik bir askeri tesisi tek vuruşta imha edebilecek güçtedir.
• Hassasiyet: İlk versiyonlarda CEP (hedef sapması) değeri biraz yüksekti. Ancak ROKETSAN, bu füze üzerinde uzun yıllar boyunca "modernizasyon" çalışmaları yaptı. Türk mühendisler, füzenin yerli GPS/INS (ataletsel seyrüsefer) sistemleriyle entegre edilmesini sağlayarak füzenin isabet oranını (vuruş hassasiyetini) dünya standartlarına yaklaştırdı.

Neden Bu Kadar Önemli?​

• Bağımsızlık: Yıldırım projesi olmasaydı, bugün yerli olan BORA füzesini (280+ km) üretmemiz muhtemelen 10-15 yıl daha gecikirdi.
• Saha Deneyimi: TSK, Yıldırım füzelerini sınır ötesi operasyonlarda (terör hedeflerine karşı) aktif olarak kullanarak, balistik füze ateşleme, lojistik ve bakım süreçlerinde devasa bir kurumsal tecrübe kazandı.

Özetle: Yıldırım projesi, Türkiye'nin kendi balistik füze "kütüphanesini" oluşturduğu ilk bölümdür. Bugün "TAYFUN" füzesiyle 500+ km menzile ulaşabiliyorsak, bu, Yıldırım projesinden öğrenilen "roket motoru" ve "yönlendirme" teknolojileri sayesindedir.

Türkiye'de manda yetiştiriciliği, son yıllarda "kritik bir eşikte" duruyor. Bir yandan devlet destekleriyle canlandırılmaya çalışılan, diğer yandan küresel verilerle kıyaslandığında popülasyon bazında uzun vadeli bir gerileme riskiyle karşı karşıya olan hassas bir sektör.

Sayısal Veriler ve Eğilimler​

• Popülasyon Daralması: Son 30 yıllık verilere bakıldığında, Türkiye'deki manda varlığında ciddi bir azalma görülüyor. 20. yüzyılın sonlarına kıyasla sayı oldukça düşmüş durumda. 2020’li yıllarda toplam manda sayısı yaklaşık 160-180 bin baş bandında dalgalanıyor.
• Üretimdeki Yeri: Türkiye'nin toplam süt üretimi içinde manda sütünün payı oldukça düşük (yaklaşık %0,2 seviyelerinde). Sektör, büyük oranda sığır sütü ve eti üretimine endeksli olduğu için manda yetiştiriciliği "niş" bir alan olarak kalmaya devam ediyor.

Sektörün Sorunları ve Dönüşüm Çabaları​

• Markalaşma Eksikliği: Samsun (Türkiye’nin manda başkenti kabul edilir) gibi yoğun bölgelerde bile en büyük sorun, ürünlerin katma değerli birer markaya dönüştürülememesiydi. Ancak, 2025 sonu itibarıyla "Mandadan Markaya" gibi projelerle, akademik destek ve coğrafi işaret tescilleriyle ürünlerin ticari değerinin artırılması hedefleniyor.
• Modernizasyon İhtiyacı: Geleneksel yöntemlerin yoğunlukta olması verimliliği sınırlıyor. Hijyenik sağım, doğru yemleme ve modern dölleme yönetimi gibi konularda üreticilere eğitim verilerek verimliliğin artırılması amaçlanıyor.

Devlet Destekleri​

Devlet, mandacılığın yok olmaması ve modernize edilmesi için teşvikleri sürdürüyor:

• Hibe Destekleri: Damızlık dişi manda alımı, ahır yapımı ve makine-ekipman alımlarında %50’ye varan hibe destekleri sağlanıyor.
• Yavru Desteği: Manda yavrusu başına verilen destekler, üreticinin elini rahatlatmak için belirli dönemlerde güncelleniyor.

Neden Önemli?​

Manda, hastalıklara direnci, kaba yemden yararlanma kapasitesi ve çevresel koşullara uyumuyla sürdürülebilir hayvancılık için büyük bir potansiyel barındırıyor. Özellikle manda sütünün yüksek yağ oranı ve ürün (kaymak, yoğurt, mozzarella tipi peynirler) kalitesi, sektörü "gurme" ve "yüksek gelirli" bir pazar konumuna taşıyabilir.

İran sınırında Ottawa sözleşmesine baglı kalarak mayınları neden temizledik


Türkiye’nin İran sınırındaki mayın temizleme çalışmaları, herhangi bir tekil nedene değil, hem uluslararası yükümlülüklere hem de modern sınır güvenliği ihtiyacına dayanan çok katmanlı bir süreçtir.

Ottawa Sözleşmesi (Mayın Yasağı Anlaşması)​

Türkiye, **"Anti-Personel Mayınların Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Devredilmesinin Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Sözleşme"**ye (kısa adıyla Ottawa Sözleşmesi) 2004 yılında taraf olmuştur.

• Sözleşme neyi emreder? Taraf olan her ülke, topraklarında döşeli bulunan tüm anti-personel mayınları belirli bir takvim içerisinde imha etmeyi ve topraklarını bu mayınlardan tamamen arındırmayı taahhüt eder.
• Türkiye'nin Durumu: Türkiye, bu anlaşmanın bir gereği olarak topraklarındaki mayınların temizlenmesi için uluslararası standartlarda projeler yürütmektedir. İran ve Ermenistan sınırındaki temizlik faaliyetleri, bu uluslararası taahhüdün yerine getirilmesi amacıyla yapılan planlı bir sürecin parçasıdır.

Sınır Güvenliğinin Modernizasyonu​

Mayınların temizlenmesi, sınırın "korumasız" bırakılması anlamına gelmemektedir; aksine Türkiye, sınır güvenliği stratejisini tamamen değiştirmiştir:

• Yeni Nesil Güvenlik: Sınır güvenliği artık toprağa gömülü mayınlar gibi eski ve "pasif" savunma yöntemleriyle değil; fiziki engeller (duvarlar), elektro-optik kuleler, yüksek çözünürlüklü kameralar, İHA/SİHA sistemleri, radar teknolojileri ve çok katmanlı devriye sistemleriyle sağlanmaktadır.
• Etkin Denetim: Mayınlar, sivil halk ve bölgedeki canlılar için sürekli bir tehlike oluştururken, modern teknolojik sistemler yasadışı geçişleri ve kaçakçılığı engellemede çok daha yüksek bir başarı oranı sunmaktadır.

Sözleşmenin Durumu ve Katılımcılar​

Güncel verilere (2026 başı) göre, 160’ın üzerinde ülke bu sözleşmeye taraftır. Sözleşme, antipersonel mayınların kullanımını, üretimini, depolanmasını ve transferini tamamen yasaklamayı taahhüt eden devletleri bir araya getirir.

• Taraf Olan Başlıca Ülkeler: Türkiye, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, Japonya, Kanada, Avustralya, İspanya, İtalya, Güney Afrika gibi dünyanın büyük bir bölümü sözleşmeye taraftır. Türkiye, 2003 yılında bu sözleşmeye resmen katılmıştır.
• Önemli İstisnalar (İmzalamayanlar): Bazı büyük askeri güçler, sınır güvenliği, caydırıcılık veya savunma stratejileri gerekçesiyle sözleşmeyi imzalamamıştır. Bu ülkeler arasında ABD, Rusya, Çin, Hindistan, Pakistan, İsrail, İran ve Mısır bulunmaktadır.

Son Dönemdeki Gelişmeler: Çekilme Eğilimleri​

Ottawa Sözleşmesi uzun yıllar "evrensel" bir mutabakat olarak görülse de, 2025 yılı itibarıyla jeopolitik güvenlik endişeleri nedeniyle dikkat çekici bir "geri çekilme" dalgası yaşanmıştır:

• Güvenlik Endişeleri: Rusya-Ukrayna savaşı ve değişen Avrupa güvenlik mimarisi nedeniyle, özellikle Baltık ülkeleri ve çevresi güvenlik stratejilerini yeniden değerlendirmek zorunda kalmıştır.
• Çekilme Kararları: 2025 yılının ilk yarısında Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya ve Finlandiya, değişen bölgesel güvenlik dinamiklerini (Rusya'nın mayın ve küme mühimmatı kullanımı gibi tehditleri) gerekçe göstererek sözleşmeden çekilme kararlarını açıklamışlardır.

Körfez ülkeleri (Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Katar, Bahreyn ve Umman), dünyanın en su fakiri bölgelerinden biri olarak kabul edilir. Bu ülkelerin doğal tatlı su kaynakları (nehirler, göller ve yenilenebilir yeraltı suları) neredeyse hiç yoktur veya aşırı kullanım nedeniyle tükenmiştir. Bu durum, bölgeyi deniz suyu tuz arıtma (desalinasyon) teknolojisine dünya genelinde en bağımlı bölge haline getirmiştir.

Neden Bu Kadar Bağımlılar?​

• Doğal Kaynak Yokluğu: Bölgedeki ülkelerin çoğu, kişi başına düşen yıllık yenilenebilir su kaynakları bakımından küresel "su fakirliği" eşiğinin çok altındadır.
• Hızlı Kentleşme ve Nüfus: Özellikle son 50 yılda yaşanan hızlı şehirleşme ve artan nüfus, su talebini devasa boyutlara taşımıştır.
• Sıcak ve Kurak İklim: Yağış miktarının çok düşük olması ve yüksek buharlaşma oranları, tarım ve endüstriyel faaliyetler için dışarıdan su teminini zorunlu kılmaktadır.

İstatistiksel Bağımlılık​

Körfez ülkeleri, dünya genelindeki tuzdan arındırılmış su üretiminin yaklaşık %40 ila %60'ını gerçekleştirmektedir. Ülke bazında içme suyu ihtiyacının karşılanma oranları çarpıcıdır:

• Kuveyt: İçme suyunun yaklaşık %90-95'i deniz suyundan karşılanır.
• BAE (Birleşik Arap Emirlikleri): İçme suyunun yaklaşık %90'ı bu tesislerden gelir.
• Umman: Oran %86 civarındadır.
• Katar: Neredeyse tamamen (%99'a varan oranlarda) bu sistemlere bağımlıdır.
• Suudi Arabistan: İçme suyunun yaklaşık %70'i deniz suyu arıtma tesislerinden sağlanmaktadır.

Stratejik ve Güvenlik Riski​

Bölgede kıyı boyunca yayılmış 400'den fazla su arıtma tesisi bulunmaktadır. Bu tesisler, enerji-su dengesi üzerine kurulu "ko-jenerasyon" (hem elektrik hem de su üreten) sistemlerdir. Bu durum, Körfez ülkeleri için iki büyük risk yaratmaktadır:

• Jeopolitik Kırılganlık: Bir "hayatta kalma altyapısı" olan bu tesisler, herhangi bir bölgesel çatışma, savaş veya saldırı (drone/füze saldırıları) durumunda doğrudan hedef haline gelmektedir. Tesislerin devre dışı kalması, şehirlerin susuz kalmasına ve günlerce sürebilecek ulusal krizlere yol açabilir.
• Enerji Yoğunluğu: Arıtma süreci çok yüksek enerji gerektirir. Bu ülkeler, petrol ve gaz ihracatından elde ettikleri geliri bu sistemlerin finansmanında ve işletiminde kullanmaktadır.