Bu yazı tamamen kendi düşünce, deneyim ve gözlemlerim üzerine farklı zamanlarda yazılmıştır son hali bu parçalı notların birleştirilmiş halidir. Kendi düşüncelerinizi de ekleyebilirsiniz.
Bursa'da elektrikli otobüslerin kullanılması üzerine bir sürü tartışma var. Mevcutta filoda olan 2 tane 2021 ve birer tane 2022 ve 2023 model olmak üzere 4 tane Karsan e-Ata 12 modeli var. Bunlar depo şarjı ile şarj edilip gün boyu çalışıp sonrasında garaja dönüp tekrar şarj olan tipteki araçlar. Ama gördüğüm kadarıyla bu araçlar dizel otobüsler kadar verimli kullanılamıyorlar. Burulaş filosundaki bir (12metre) dizel otobüs hattına bağlı olarak değişmekle beraber ortalama 500-1000 yolcu (%10-20 sapma olabilir) taşıyor. Ama elektrikli otobüslerde ben 400'den fazla yolcu taşındığını görmedim (Bugün B594 165 yolcu taşımış, diğer 3 araç sinyal vermiyor, 596'in bayağıdır sinyal verdiğini görmedim). Bu da bu araçların verimsizliği sorununu çıkartıyor. Peki ya biz bu elektrikli otobüsleri Bursa'da nasıl verimli kullanabiliriz?
Öncelikle Raylı sistem yapılabiliyorsa her türlü lastik tekerlekli araçtan daha iyidir.
Elektrikli Otobüs Tipleri
Öncelikle elektrikli otobüs tipleri ile başlamak iyi olacaktır. Benim bildiğim 3 çeşitte elektrikli otobüs tipi var.
1. Depo Şarjlı Elektrikli Otobüs
(Bizdeki) Bursa'daki Karsan e-Ata araçları, garajda depo şarjı ile şarj edilir. Tek şarj ile bütün gün sefer yapması beklenir. Batarya paketine bağlı olarak 400 - 500 km'ye varan menzilleri olabiliyor. Neredeyse bütün yerli üreticilerin bu tip araçları var.
Yazıda depo şarjlı elektrikli otobüslerin menzilleri 350-450 km civarında varsayılmıştır, buna göre maliyet hesabı yapılmıştır.
2. Troylebüs/Trambüs Tipi Katenerli Elektrikli Otobüs
Şanlıurfa'daki Trambüs araçları, araçlar hattın belirli kısmında pantograf ile şarj olur, bir kısımda bataryadan yolculuk gerçekleştirir. Batarya kapasitesi ve menzili çok düşüktür 50km civarı menzil sunabiliyor. Kendilerine özel ayarlanmış rotalarda gitmeye uygun, batarya kapasitesi düşük olduğu için bataryalı araçlara göre çok daha hafif, lastik ve yürüyen parçalar olan sarf malzemelerinin yıpranma miktarları da azalıyor. Bataryayı ilk alım ve yenileme maliyeti de uygun oluyor. Ek maliyeti katener hattı kurulmalı, katener için trafoları yerleştirilmeli. (Malatya'daki hattı incelediğim kadarıyla batarya ile seyahat etmediği için onu saymadım)
3. Pantograf Hızlı Şarjlı Elektrikli Otobüs
Samsun ve Kütahya'da kullanılan araçlar. Tam adını bilmiyorum ama en uygun ad olarak bunu diyebilirim. Önceki maddedeki araçlar gibi düşük batarya kapasiteleri var. Otobüs ilk durakta 10 dk. gibi kısa sürede pantograf ile şarj olur ve 80 km. gibi menzilde yolculuk yapar. Sefer sonunda gelip pantografı bağlar şarjını tekrar doldurur. Araç fazladan 400km menzil sağlayacak batarya kütlesini üstünde taşımayıp ağırlık yapmadığından dolayı aracın enerji tüketimi ona göre de düşük olacaktır. Ek maliyeti pantograf sistemi kurulmalı buna göre ek trafolar yerleştirilmeli
En başta batarya maliyeti çok yüksek olduğu , şarj süresi çok uzun olduğu için ve araca çok büyük ağırlık eklediğinden dolayı ben 1. maddedeki depo şarjı ile kullanılan tiplerdeki araçların alınmasına karşıyım.
Araç batarya maliyeti
Bunun yerine 400km menzilli değil de 100 km menzilli araç alınıp gerek seyir sırasında gerek mola sırasında sık sık şarj ederek kullanılan araç almak daha uygun, gerek sarf malzemesi kullanım maliyeti gerek batarya ilk alım maliyeti gerek batarya yenileme maliyeti olarak çok daha uygun olmakta. Düşük kapasiteli batarya/kısa menzilli araç alınırsa batarya maliyeti neredeyse %70 düşer. Bu da araç maliyetini %35 civarında aşağıya çeker. Bununla beraber araç batarya yenileme maliyeti de düşer. Araç ağırlığı düşeceği için şasi ve karoserin uğraşacağı stres de azalacaktır. Lastik, fren, süspansiyon gibi alt takım elemanlarının da -düşen ağırlık sayesinde- yıpranması azalacaktır. Katener hattı ile birlikte hattın belirli kısmında araçlar şarj olurken işletim yapılabileceği için araçların 4-5 saate varan uzun süreli şarj beklemesinden doğan yatma süreleri ortadan kalkacaktır.
Bunlarla beraber katener hattı kurmanın ilk kurulum maliyeti yüksek olacaktır. Kullanım ömrü boyunca bu maliyet minimize edilecektir. Bu tür kullanımda kullanım ömrü boyunca oluşacak ek bakım maliyeti ise katener sistemi bakımı olacaktır, bataryalı tipteki araçlarda azalacak bakım ve yıpranma maliyet düşmesinin bu bakım maliyetini tölare edecektir.
Kendi bilgilerimle yazdığım bilgilendirme mesajından sonra:
Peki ya biz bunları Bursa'da kullanabilir miyiz?
Cevap. Evet, Bursa'da bunları kullanabileceğimiz çok yer var.
Bataryalı elektrikli otobüsleri pas geçeceğim bunlar joker gibi pilleri bitmediği sürece her yerde kullanabilirsiniz.
Troylebüs/Trambüs Tipi Katenerli Elektrikli Otobüs
Mudanya Trambüs Hattı
Mudanya rampasının eğiminden dolayı Mudanya'ya raylı sistem götürülmesi çok zor. Sürekli dizel otobüs kullanılması da yokuştan dolayı çok büyük yıpranma ve yakıt sarfiyatı sağlıyor. Bunu yerine Emek-BUDO arasına Trambüs hattı kurulabilir.
Bu sistemin Bursa'da kullanımı için benim düşüncem Emek İstasyonu ile (BursaRay inşaatına göre Ahmet Yesevi İstasyonu) Mudanya BUDO İskelesi arasında bu model uygulanabilir. Mart 2025 UKOME’de açılma kararı verilen M1 hattı.
Mudanya yönünden Emek yönüne gelen araç Emek İstasyonundan yaklaşık 1 km önce katener hattına bağlanıp şarj olmaya başlayacak. Araç Emek İstasyonu peronlarda beklerken şarj olmaya devam edecek. Araç Emek İstasyonu Peronlarından kalktıktan sonra Mudanya Devlet Hastanesini geçene kadar, tırmanma boyunca, şarj olmaya devam edecek. Tırmanma bittikten bir süre sonra kateneri toplayıp araç kendi bataryası ile seyir gerçekleştirecek, seyir sırasında rejeneratif frenleme ile enerji ve menzil kazanımı sağlayacaktır.
Mudanya Rampasından indikten sonra araç Özdilek civarında tekrardan katener hattına bağlanıp peronlara gidecek, peronlarda beklerken şarj olmaya devam edecek. Mudanya BUDO İskelesi peronlarından kalktıktan sonra Özdilek civarında kateneri toplayıp seyrine devam edecek. (Burada belirttiğim Özdilek konumu bilindik yer diye verildi daha uygun konumdan başlayıp-bitirilebilir)
Mudanya rampasının başlangıcından kısa mesafe önce araç tekrardan katener hattına bağlanıp Mudanya Devlet Hastanesini geçene kadar katener ile seyrine devam eder ve katenerini toplayıp batarya ile seyehat eder.
Emek İstasyonu ve BUDO İskelesi duraklarında tramvay tipi peron olmalı. Yolcular ilk durakta bütün kapılardan binmeli, sonraki duraklarda ön kapıdan kart okutarak binmeli. Son durağa girmeden önce bütün yolcuları indirme peronunda indirmeli sonra boş araç perona girmeli. Bu sistem Şanlıurfa'da yıllardır kullanılmakta.
Mevcuttaki Güzergah:
Emek İstasyonu - BUDO İskelesi Arası Güzergah:
Yaklaşık 16,4km
BUDO İskelesi - Emek İstasyonu Arası Güzergah:
Yaklaşık 15,1km
Ahmet Yesevi İstasyonundan alınırsa rota iki yönde de yaklaşık 2km kısalıyor.
Katener Hattı Güzergahları:
Orhangazi Caddesi-Mudanya Devlet Hastanesi Kavşağı arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 4.4km
Nilüfer Caddesi-Mudanya Devlet Hastanesi Kavşağı arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 4.6km
Özdilek-Özdilek arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 1,3km
Bursa'ya örnek olsun diye Şanlıurfa'da kullanılan Trambüs hattı:
Şanlıurfa'daki 63 hattının katener güzergahı:
Şanlıurfadaki 63 hattının güzergahı:
Bu hatla beraber 1M ile 1GY hatlarının Mudanya içi kısımları birleştirilip tek hat olarak işletilebilir, bu hatta da 12 metre katenerli otobüsler çalışabilir. Ama Güzelyalı ve Mudanya minibüslerine Otokar Centro aldırtılıp Mudanya içi hatlarda bunların çalışması sağlanabilir. Bursa-Mudanya arası Burulaş tarafından Elektrikli Otobüsler ile, Mudanya içi Mudanya-Güzelyalı minibüsleri ile işletilebilir.
Bu hatta kullanılabilitesi olan Bozankaya Sileo 18(katenerli) aracı incelemem sonucu yorumlarım ve bilgilerim bu. Bizdeki Karsan e-Ata 12 araçları hakkında bilgi verirseniz sevinirim.
Devamı sonraki mesajda...
Bursa'da elektrikli otobüslerin kullanılması üzerine bir sürü tartışma var. Mevcutta filoda olan 2 tane 2021 ve birer tane 2022 ve 2023 model olmak üzere 4 tane Karsan e-Ata 12 modeli var. Bunlar depo şarjı ile şarj edilip gün boyu çalışıp sonrasında garaja dönüp tekrar şarj olan tipteki araçlar. Ama gördüğüm kadarıyla bu araçlar dizel otobüsler kadar verimli kullanılamıyorlar. Burulaş filosundaki bir (12metre) dizel otobüs hattına bağlı olarak değişmekle beraber ortalama 500-1000 yolcu (%10-20 sapma olabilir) taşıyor. Ama elektrikli otobüslerde ben 400'den fazla yolcu taşındığını görmedim (Bugün B594 165 yolcu taşımış, diğer 3 araç sinyal vermiyor, 596'in bayağıdır sinyal verdiğini görmedim). Bu da bu araçların verimsizliği sorununu çıkartıyor. Peki ya biz bu elektrikli otobüsleri Bursa'da nasıl verimli kullanabiliriz?
Öncelikle Raylı sistem yapılabiliyorsa her türlü lastik tekerlekli araçtan daha iyidir.
Elektrikli Otobüs Tipleri
Öncelikle elektrikli otobüs tipleri ile başlamak iyi olacaktır. Benim bildiğim 3 çeşitte elektrikli otobüs tipi var.
1. Depo Şarjlı Elektrikli Otobüs
(Bizdeki) Bursa'daki Karsan e-Ata araçları, garajda depo şarjı ile şarj edilir. Tek şarj ile bütün gün sefer yapması beklenir. Batarya paketine bağlı olarak 400 - 500 km'ye varan menzilleri olabiliyor. Neredeyse bütün yerli üreticilerin bu tip araçları var.
Yazıda depo şarjlı elektrikli otobüslerin menzilleri 350-450 km civarında varsayılmıştır, buna göre maliyet hesabı yapılmıştır.
2. Troylebüs/Trambüs Tipi Katenerli Elektrikli Otobüs
Şanlıurfa'daki Trambüs araçları, araçlar hattın belirli kısmında pantograf ile şarj olur, bir kısımda bataryadan yolculuk gerçekleştirir. Batarya kapasitesi ve menzili çok düşüktür 50km civarı menzil sunabiliyor. Kendilerine özel ayarlanmış rotalarda gitmeye uygun, batarya kapasitesi düşük olduğu için bataryalı araçlara göre çok daha hafif, lastik ve yürüyen parçalar olan sarf malzemelerinin yıpranma miktarları da azalıyor. Bataryayı ilk alım ve yenileme maliyeti de uygun oluyor. Ek maliyeti katener hattı kurulmalı, katener için trafoları yerleştirilmeli. (Malatya'daki hattı incelediğim kadarıyla batarya ile seyahat etmediği için onu saymadım)
3. Pantograf Hızlı Şarjlı Elektrikli Otobüs
Samsun ve Kütahya'da kullanılan araçlar. Tam adını bilmiyorum ama en uygun ad olarak bunu diyebilirim. Önceki maddedeki araçlar gibi düşük batarya kapasiteleri var. Otobüs ilk durakta 10 dk. gibi kısa sürede pantograf ile şarj olur ve 80 km. gibi menzilde yolculuk yapar. Sefer sonunda gelip pantografı bağlar şarjını tekrar doldurur. Araç fazladan 400km menzil sağlayacak batarya kütlesini üstünde taşımayıp ağırlık yapmadığından dolayı aracın enerji tüketimi ona göre de düşük olacaktır. Ek maliyeti pantograf sistemi kurulmalı buna göre ek trafolar yerleştirilmeli
En başta batarya maliyeti çok yüksek olduğu , şarj süresi çok uzun olduğu için ve araca çok büyük ağırlık eklediğinden dolayı ben 1. maddedeki depo şarjı ile kullanılan tiplerdeki araçların alınmasına karşıyım.
Araç batarya maliyeti
Bizdeki depo şarjlı bi Karsan e-Ata'nın neredeyse yarı maliyeti batarya olduğunu düşünün, ilk alımda ÖTV öder gibi batarya maliyeti var. Üstelik bu bataryaların ömrü de var, batarya ömürleri bitince Manisa'daki gibi araçlara yeni batarya alamayıp eski usul dizel otobüslere dönebilirsiniz. Dizel araçlara göre çok kısa bir ömür süresi olan 10 yılda araç maliyetinin yarısı kadar batarya masrafı mantıklı mı?
Bunun yerine 400km menzilli değil de 100 km menzilli araç alınıp gerek seyir sırasında gerek mola sırasında sık sık şarj ederek kullanılan araç almak daha uygun, gerek sarf malzemesi kullanım maliyeti gerek batarya ilk alım maliyeti gerek batarya yenileme maliyeti olarak çok daha uygun olmakta. Düşük kapasiteli batarya/kısa menzilli araç alınırsa batarya maliyeti neredeyse %70 düşer. Bu da araç maliyetini %35 civarında aşağıya çeker. Bununla beraber araç batarya yenileme maliyeti de düşer. Araç ağırlığı düşeceği için şasi ve karoserin uğraşacağı stres de azalacaktır. Lastik, fren, süspansiyon gibi alt takım elemanlarının da -düşen ağırlık sayesinde- yıpranması azalacaktır. Katener hattı ile birlikte hattın belirli kısmında araçlar şarj olurken işletim yapılabileceği için araçların 4-5 saate varan uzun süreli şarj beklemesinden doğan yatma süreleri ortadan kalkacaktır.
Bunlarla beraber katener hattı kurmanın ilk kurulum maliyeti yüksek olacaktır. Kullanım ömrü boyunca bu maliyet minimize edilecektir. Bu tür kullanımda kullanım ömrü boyunca oluşacak ek bakım maliyeti ise katener sistemi bakımı olacaktır, bataryalı tipteki araçlarda azalacak bakım ve yıpranma maliyet düşmesinin bu bakım maliyetini tölare edecektir.
Kendi bilgilerimle yazdığım bilgilendirme mesajından sonra:
Peki ya biz bunları Bursa'da kullanabilir miyiz?
Cevap. Evet, Bursa'da bunları kullanabileceğimiz çok yer var.
Bataryalı elektrikli otobüsleri pas geçeceğim bunlar joker gibi pilleri bitmediği sürece her yerde kullanabilirsiniz.
Troylebüs/Trambüs Tipi Katenerli Elektrikli Otobüs
Mudanya Trambüs Hattı
Mudanya rampasının eğiminden dolayı Mudanya'ya raylı sistem götürülmesi çok zor. Sürekli dizel otobüs kullanılması da yokuştan dolayı çok büyük yıpranma ve yakıt sarfiyatı sağlıyor. Bunu yerine Emek-BUDO arasına Trambüs hattı kurulabilir.
Bu sistemin Bursa'da kullanımı için benim düşüncem Emek İstasyonu ile (BursaRay inşaatına göre Ahmet Yesevi İstasyonu) Mudanya BUDO İskelesi arasında bu model uygulanabilir. Mart 2025 UKOME’de açılma kararı verilen M1 hattı.
Mudanya yönünden Emek yönüne gelen araç Emek İstasyonundan yaklaşık 1 km önce katener hattına bağlanıp şarj olmaya başlayacak. Araç Emek İstasyonu peronlarda beklerken şarj olmaya devam edecek. Araç Emek İstasyonu Peronlarından kalktıktan sonra Mudanya Devlet Hastanesini geçene kadar, tırmanma boyunca, şarj olmaya devam edecek. Tırmanma bittikten bir süre sonra kateneri toplayıp araç kendi bataryası ile seyir gerçekleştirecek, seyir sırasında rejeneratif frenleme ile enerji ve menzil kazanımı sağlayacaktır.
Mudanya Rampasından indikten sonra araç Özdilek civarında tekrardan katener hattına bağlanıp peronlara gidecek, peronlarda beklerken şarj olmaya devam edecek. Mudanya BUDO İskelesi peronlarından kalktıktan sonra Özdilek civarında kateneri toplayıp seyrine devam edecek. (Burada belirttiğim Özdilek konumu bilindik yer diye verildi daha uygun konumdan başlayıp-bitirilebilir)
Mudanya rampasının başlangıcından kısa mesafe önce araç tekrardan katener hattına bağlanıp Mudanya Devlet Hastanesini geçene kadar katener ile seyrine devam eder ve katenerini toplayıp batarya ile seyehat eder.
Emek İstasyonu ve BUDO İskelesi duraklarında tramvay tipi peron olmalı. Yolcular ilk durakta bütün kapılardan binmeli, sonraki duraklarda ön kapıdan kart okutarak binmeli. Son durağa girmeden önce bütün yolcuları indirme peronunda indirmeli sonra boş araç perona girmeli. Bu sistem Şanlıurfa'da yıllardır kullanılmakta.
Mevcuttaki Güzergah:
Emek İstasyonu - BUDO İskelesi Arası Güzergah:
Yaklaşık 16,4km
BUDO İskelesi - Emek İstasyonu Arası Güzergah:
Yaklaşık 15,1km
Ahmet Yesevi İstasyonundan alınırsa rota iki yönde de yaklaşık 2km kısalıyor.
Katener Hattı Güzergahları:
Orhangazi Caddesi-Mudanya Devlet Hastanesi Kavşağı arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 4.4km
Nilüfer Caddesi-Mudanya Devlet Hastanesi Kavşağı arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 4.6km
Özdilek-Özdilek arası katener hattı güzergahı:
Yaklaşık 1,3km
Bursa'ya örnek olsun diye Şanlıurfa'da kullanılan Trambüs hattı:
Şanlıurfa'daki 63 hattının katener güzergahı:
Şanlıurfadaki 63 hattının güzergahı:
Bu hatla beraber 1M ile 1GY hatlarının Mudanya içi kısımları birleştirilip tek hat olarak işletilebilir, bu hatta da 12 metre katenerli otobüsler çalışabilir. Ama Güzelyalı ve Mudanya minibüslerine Otokar Centro aldırtılıp Mudanya içi hatlarda bunların çalışması sağlanabilir. Bursa-Mudanya arası Burulaş tarafından Elektrikli Otobüsler ile, Mudanya içi Mudanya-Güzelyalı minibüsleri ile işletilebilir.
Bu hatta kullanılabilitesi olan Bozankaya Sileo 18(katenerli) aracı incelemem sonucu yorumlarım ve bilgilerim bu. Bizdeki Karsan e-Ata 12 araçları hakkında bilgi verirseniz sevinirim.
Devamı sonraki mesajda...
Son düzenleme:
