Trabzon Şalpazarı

1643 tarihli avarızkayıtlarına göre Şalpazarı merkezi ve çevresini içine alan Akhisar köyü, Yavabolu (Görele) kazasına bağlıdır. 1800'lü yılların başında Ağasar ve Akhisar adları birlikte kullanılmaya başlamıştır. 1835 yılı kayıtlarına göre günümüzdeki Şalpazarı sınırları içerisine tekabül eden alanda bulunan köyler; Kızılüzüm (Üzümözü), Çetrik, Timara (Fidanbaşı), Gâvurkıran (Ağırtaş), Alagâvur (Geyikli), Güdün (Güdül), Turaliuşağı, Kireç, Çamkiriş, Karakaya, Musaali maa Kabasakal ve Tepeağzı ve Pehliçukuru (Pelitçik), Dereköy, Simenli, Güristan (Sugören), Kasımağzı, Düzköy, Dorukkiriş, Çarlaklı ve Gölkiriş olarak görülmektedir. 20 Eylül 1848 tarihli kayıtta günümüzde Şalpazarı'na bağlı birçok yerleşim, "Nahiye-i Akhisar deresi Vakfıkebir tabi-i kaza-yı Akçaabad" içerisinde nahiye olduğu anlaşılan "Akhisar deresi" köyleri olarak görülmektedir. Şalpazarı ilerleyen yıllarda Şarlı nahiyesine bağlanmış ve bu durum Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar sürmüştür. 1928 yılında Vakfıkebir merkez nahiyesine bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1935 yılında kaza statüsündeki Vakfıkebir'e bağlı bir nahiye olup nahiye merkezide Kireç köyüdür. Şalpazarı, 2 Haziran 1968 tarihinde belediye olmuş, Çamkiriş, Güristan ve Kalecik köyleri de belediye sınırları içerisine katılarak mahalle olmuştur. Şalpazarı, 7 Aralık 1987 tarihinde Vakfıkebir ilçesinden ayrılarak ilçe olmuş, Turaliuşağı köyü de ilçe merkezine bağlanarak ilçeye bağlı mahalle olmuştur.

Trabzon'un en batısında, Giresun sınırında yer alan Şalpazarı, kadim kültürü ve doğal güzellikleriyle Karadeniz’in en özgün ilçelerinden biridir. Şalpazarı denilince akla gelen ilk şey, bölgenin kendine has Çepni kültürüdür.

Çepni Kültürü ve "Ağasar" Kimliği​

Şalpazarı, bölge halkı tarafından genellikle "Ağasar" olarak anılır. İlçenin en büyük özelliği, Oğuzların Çepni boyuna mensup olan halkın, geleneklerini, kıyafetlerini ve lehçelerini yüzyıllardır aslına uygun bir şekilde korumuş olmasıdır.

• Ağasar Elbiseleri: Kadınların giydiği rengarenk, el işlemeli fistanlar, kuşaklar ve başörtüleri Türkiye’nin en ikonik yöresel kıyafetleri arasındadır. Bu kıyafetler günümüzde de günlük yaşamda ve düğünlerde gururla giyilmeye devam eder.

Yayla Turizmi ve Sis Dağı​

Şalpazarı, yaylalarıyla meşhurdur ve her yıl binlerce turisti ağırlar.

• Sis Dağı: Deniz seviyesinden 2.182 metre yükseklikte yer alan bu dağ, adını eksik olmayan sisinden alır. Her yıl Temmuz ayında düzenlenen "Sis Dağı Şenlikleri", on binlerce insanı zirvede buluşturur.
• Kadırga Yaylası: Gümüşhane ve Trabzon sınırında yer alan bu ünlü yayla, Şalpazarı halkının da en önemli yaylak yerlerinden biridir. Açık hava camisiyle (Fatih Sultan Mehmet dönemine dayanan bir gelenek) dünyaca bilinir.

El Sanatları ve Gastronomi​

İlçe, unutulmaya yüz tutmuş birçok el sanatını yaşatmaya devam etmektedir.

• El Sanatları: El dokuması Ağasar Çantaları (yün heybe), şimşir kaşıklar ve meşhur dokuma kuşaklar ilçenin en önemli hediyelik eşyalarıdır.
• Ağasar Balı: Bölgenin zengin bitki örtüsü sayesinde üretilen kestane ve çiçek balı oldukça kalitelidir.
• Mutfak: Mısır ekmeği, karalahana sarması ve taze yayla ürünleri mutfağın temelini oluşturur.

Coğrafi Yapı ve Ulaşım​

Şalpazarı, denizden yaklaşık 10-12 km içeride, dik ve engebeli bir arazi üzerine kuruludur.

• Ağasar Deresi: İlçenin can damarıdır ve vadi boyunca yerleşimi şekillendirir.
• Ulaşım: Trabzon şehir merkezine yaklaşık 70 km uzaklıktadır. Beşikdüzü üzerinden içeriye kıvrılan yolla ilçeye ulaşılır.