Çok eski bir web tarayıcısı kullanıyorsunuz. Bu veya diğer siteleri görüntülemekte sorunlar yaşayabilirsiniz.. Tarayıcınızı güncellemeli veya alternatif bir tarayıcı kullanmalısınız.
Kars / 1918
Kars halkı ve Türk askerleri, Rusların Brest-Litovsk Antlaşması sonrası Kars’tan çekilmesi üzerine, 12 Havariler Kilisesi / Kümbet Camii önünde yapılan törende 40 yıl sonra bir araya geliyor.
Kaynak
TC Kültür ve Turizm Bakanlığı
1900lerin başında 12 Havariler Kilisesi. Kars’ın en eski yapısı olan bu kilisesin arkasında görünen ve bugün artık olmayan yapı Ruslar tarafından yapılan çan kulesi. 1950li yıllarda o yapı yıkıldı.
1912 yılında, Rus İmparatorluğu yönetimindeki Kars Oblastı’na bağlı Kozluca (Gozluca) köyünde çekilen bu tarihî fotoğraf, Kars’ta yaşayan Ezidi topluluğunun sosyal ve kültürel yaşamından bir kesit sunuyor.
Rus Etnografya Müzesi arşivinde “Ezidiler. Halk Dansı. Kozluca Köyü, Kars Oblastı, 1912” açıklamasıyla kayıtlı olan fotoğrafın arka planında ise Orta Çağ’dan kalma Bagnayr Manastırı’nın kalıntıları görülüyor.
Kars'taki Ezidilerin tarihine baktığımızda, bölgeyle ilişkilerinin 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan daha eskiye uzandığını görüyoruz. Bununla birlikte, savaşın ardından Kars'ın Rus yönetimine geçmesiyle bölgeye yönelik yeni göçler yaşandı.
Tarihçi Candan Badem'in aktardığı Rus arşiv kayıtlarına göre, 1881 yılında Eleşkirt ve Van çevresinden yaklaşık 250 Ezidi hanesinin Kars'a yerleşmesine izin verildi. 1882 yılında bölgeye gelen toplulukların yerleştiği köyler arasında Kozluca da bulunuyordu. F. S. Yanoviç'in 1904 tarihli çalışmasında da Bayezid bölgesinden Kars'a gerçekleşen Ezidi göçlerine yer veriliyor.
Bir asırdan uzun süre önce çekilen bu fotoğraf, yalnızca bir topluluğun hatırası değil; Kars'ın geçmişteki nüfus çeşitliliğini, geleneklerini ve kültürel yaşamını belgeleyen önemli bir tarihî kayıt niteliği taşıyor.
Fotoğraf: Aşharbek Loris-Kalantar, 1912.
Kaynaklar:
Rus Etnografya Müzesi, Перевалы времени: Батуми–Карс, 2015, s. 220–221. Envanter No: 2680-31.
F. S. Yanoviç, Очерки Карсской области, Tiflis, 1904, Sayı 34.
Candan Badem, Çarlık Rusyası'nın Kars Vilayetinde Uyguladığı İskân Politikası ve Müslüman Ahalinin Anadolu'ya Göçleri (1878–1914), 2014.
Hakan Kaya, 18. Yüzyılda Erzurum Eyaleti'nde Yerel Siyaset ve Yezidi Aşiretlerin Rolleri, 2021.