Aksaray Gülağaç İlçesi

Gülağaç 09.05.1990 tarih ve 3644 sayılı kanunla ilçe statüsüne getirilmiştir. İlçenin yüz ölçümü 2860 km,  rakımı 1.170 ve 2022 yılı nüfusu 19.158'dir. Gülağaç ilçesinin yüzölçümü 529.170 dekar olup, bunun 303.539 dekari tarim arazisidir. İlçede bulunan tarihteki ilk yerleşim birimlerinden biri Âşıklı Höyük, Orta Anadolu'nun ve Kapadokya'nın ilk köyü olma özelliğine sahiptir, 10 bin 500 yıllık geçmişiyle Anadolu'daki teknolojik ve bilişsel gelişmelere öncülük etmektedir. Gülağaç İlçesi Kızılkaya Köyü yakınlarındaki Aşıklı Höyükteki kazı çalışmaları, 1989 yılında Prof. Dr. Ufuk Esin başkanlığında başladı. İstanbul Üniversitesi Prehistorya Anabilim Dalı üyeleri ve uluslararası bir ekiple yapılan kazı çalışmaları 2006 yılından itibaren Prof. Dr. Mihriban Özbaşaran başkanlığında devam ediyor. Geçmiş yıllarda arkeolojik kazılarla ortaya çıkarılan buluntulardan, Âşıklı halkının en az 20 kuşak boyunca burada yaşadıkları anlaşıldı. Âşıklı, avcı, toplayıcı ve göçerlerin yerleşik hayata geçtiği Orta Anadolu’daki bilinen ilk köydür. Ayrıa, İlçenin en önemli doğal güzelliklerinden biri olan Narlıgöl, Aksaray-Niğde sınırında bulunmaktatır. Bu göl; kalsiyum, sodyum ve bikarbonat açısından çok zengin olduğu için çeşitli hastalıklara iyi gelmektedir. Dört mevsim farklı doğal güzelliği ile ziyaretçilerini büyüleyen Narlıgöl, Kapadokya'nın ortasında yer almaktadır.

Aksaray’ın doğusunda yer alan Gülağaç, Kapadokya bölgesinin batı giriş kapısı sayılan, tarihi ve doğal güzellikleriyle ön plana çıkan bir ilçedir. Aksaray şehir merkezine yaklaşık 40 kilometre mesafededir.

---

Tarih ve Arkeoloji: Kapadokya'nın Kökenleri​

Gülağaç, sadece bölge için değil, dünya arkeolojisi için de kritik öneme sahip noktalara ev sahipliği yapar.

• Aşıklı Höyük: Orta Anadolu’nun bilinen en eski yerleşim yerlerinden biridir. Yaklaşık 10.000 yıl öncesine dayanan bu höyük, tarihteki ilk beyin ameliyatının yapıldığı yer olarak tıp dünyasında büyük ses getirmiştir.
• Musular Höyük: Aşıklı Höyük ile çağdaş olan ve bölgedeki yerleşik hayatın gelişimini gösteren bir diğer önemli kazı alanıdır.

Doğal Güzellikler ve Krater Gölleri​

• Narlıgöl (Acıgöl): Gülağaç ve Niğde sınırında yer alan bu göl, bir krater gölüdür. Kalp şeklindeki görünümü ve şifalı termal sularıyla ünlüdür. Mevsimlere göre renk değiştiren suları, fotoğraf tutkunları için eşsiz manzaralar sunar.
• Mamasın Barajı: İlçenin yakınlarında bulunan bu baraj gölü, hem tarımsal sulama hem de mesire alanı olarak bölge halkı tarafından tercih edilir.

Yeraltı Şehirleri ve Yerleşimler​

Kapadokya dokusunun bir parçası olan ilçede birçok kaya oyma yapı bulunur.

• Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri: Gülağaç denilince akla gelen en popüler turistik noktadır. Tuvalet sisteminden kiler odalarına kadar oldukça gelişmiş bir mimariye sahip olan bu yeraltı şehri, turizme açıktır.
• St. Mercurius Yeraltı Şehri: Gülağaç ilçe merkezinde yer alan bu yapı, kiliseleri ve sığınma odalarıyla bölgenin inanç turizmi açısından değerini artırır.

Ekonomi: Tarım ve El Sanatları​

İlçe ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanır.

• Üretim: Patates, pancar, kabak çekirdeği ve baklagiller ilçenin en önemli tarımsal gelir kaynaklarıdır.
• Sepet Örücülüğü: Gülağaç, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel sepet örücülüğünün hala yaşatıldığı nadir yerlerden biridir. Bölgedeki sazlıklardan toplanan kamışlarla örülen bu sepetler coğrafi tescil sürecine dahil edilmiştir.

Mutfak Kültürü​

İlçe mutfağında Anadolu’nun geleneksel tandır kültürü hakimdir. Özellikle Tandır Ekmeği, Bamya Çorbası ve bölgeye has Kabak Çekirdeği ilçenin gastronomi kimliğinde önemli yer tutar.

Konum ve Ulaşım​

Gülağaç; doğuda Güzelyurt (Ihlara Vadisi'ne komşu), güneyde Niğde, batıda ise Aksaray merkez ile çevrilidir. Ihlara Vadisi ve Derinkuyu gibi turistik rotaların geçiş güzergahında yer alması, ilçeye stratejik bir önem kazandırmaktadır.