Rusya Demiryolları

Hem anı var hem bilgi var;
Rusya’da Raylı Sistemler: Taşra Şehirlerinden gözlemlerim (11 Yılın içinden).
Rusya’da uzun yıllar yaşadıktan sonra en çok dikkatimi çeken konulardan biri şehir içi ulaşımın her yerde aynı şekilde gelişmiş olmadığıydı. Dışarıdan bakıldığında “Rusya = geniş tramvay ağı” gibi bir algı oluşabiliyor ama sahada durum biraz daha farklı.

Tramvayın her şehirde olmaması..

Öncelikle şunu net söylemek gerekir: tramvay Rusya’da her şehirde bulunan standart bir ulaşım aracı değil.

Benim yaşadığım bölgelerde buna birkaç örnek vermek gerekirse:

Votkinsk’te tramvay hattı yoktu.

Sarapul’da tramvay yoktu.

Elabuga (Yelabuga)’da tramvay yoktu.

Zavyalovo bölgesinde (İjevsk banliyösü) tramvay yoktu.


Bu şehirlerde ulaşım tamamen otobüs ve marshrutka (dolmuş benzeri minibüs sistemleri) üzerinden yürüyordu.

Bölgesel Başkentlerde durum:

Buna karşılık, bölgesel başkent sayılabilecek daha büyük şehirlerde tramvay sistemi vardı:

İjevsk (Udmurtya’nın başkenti)

Kazan (Tataristan’ın başkenti)


Bu şehirlerde tramvay hâlâ aktif olarak kullanılan, günlük hayatın bir parçası olan bir ulaşım aracıydı. Özellikle Sovyet döneminden kalan hatların bir kısmı modernize edilerek günümüze kadar gelmişti.

Genel Gözlem:

Rusya’da ulaşım altyapısını anlamanın en önemli noktası şehir ölçeği. Büyük şehirlerde tramvay, metro ve banliyö trenleri oldukça gelişmişken, küçük ve orta ölçekli şehirlerde sistem daha çok otobüs ve minibüs ağına dayanıyor.

Bu da dışarıdan bakıldığında oluşan “her yerde raylı sistem var” algısını biraz değiştiriyor.

Benim için en ilginç tarafı da bu oldu: aynı ülke içinde, sadece birkaç yüz kilometre farkla ulaşım kültürü tamamen değişebiliyor.

Rusya’ya uzaktan bakınca tek parça bir ulaşım sistemi gibi hayal ediyor insanlar ama haritayı açınca mesele tamamen değişiyor.
Şunu da net düşünmek lazım:
Rusya sadece büyük değil, aynı zamanda “dağınık dev” bir ülke. Yani mesele sadece para değil; coğrafya, nüfus yoğunluğu ve şehirlerin birbirinden kopuk yapısı da çok belirleyici.
Moskova, St. Petersburg gibi yerlerde metro yapmak mantıklı çünkü nüfus çok yoğun.
Ama Votkinsk, Sarapul, Elabuga gibi şehirlerde aynı yatırımın geri dönüşü yok.
Aradaki mesafeler ve kış şartları da işi daha pahalı ve zor hale getiriyor.
Trolleybüs, tramvay, metro gibi sistemler çok pahalı altyapılar ve sadece “ülke büyük” diye her yere yaymak pratikte mümkün değil.
Aslında unutmamak gereken en önemli nokta şu: Rusya gibi devasa bir coğrafyada her şehre metro, tramvay ya da troleybüs sistemi kurmak sadece bir tercih değil, aynı zamanda ciddi bir maliyet ve zaman meselesi. Şehirlerin büyüklüğü ve nüfus yoğunluğu da bu sistemlerin nerede uygulanabileceğini belirliyor.

Yukarıda yazdığım küçük şehirlerde neden tramvay ya da daha gelişmiş bir ulaşım ağı yok diye zamanında biraz hayıflandığım da olmuştu. Sonra düşündükçe insan kendi kendine şunu diyor: Rusya gibi bir ülkede bir ucundan diğer ucuna uçakla bile 8-9 saat süren mesafeler var. Böyle bir coğrafyada raylı sistemi her yere yaymak zaten başlı başına ayrı bir mesele.